|
Doğal gaz esas olarak metan (CH4) ve daha az oranda etan (C4H10)
ve propan (C3H8) gibi hidrokarbonlardan meydana gelir. Ayrıca bileşiminde
azot (N2), karbondioksit (CO2), hidrojensülfür (H2S) ile helyum
(He) gazları da bulunabilir. Ancak H2S zararlı bir bileşen olduğundan,
doğal gaz üretim noktasında bu bileşenden temizlenerek boru hattına
pompalanır. Doğal gaz renksiz ve kokusuz bir gazdır. Doğal gazın
evsel kullanım ve merkezi ısıtma olmak üzere konutlarda iki farklı
kullanım alanı vardır. Bu farklı alanlardaki alternatif yakıtlar
da farklıdır. Evsel kullanımda alternatifler hava gazı, LPG; ısıtmada
ise kömür ve fuel oildir.
Doğal
gaz zehirsizdir: Doğal gazın en önemli özelliklerinden birisi
zehirsiz olmasıdır. Doğal gazın solunması halinde zehirleyici ve
öldürücü etkisi yoktur. Ancak ortamda çok fazla birikmişse teneffüs
edilecek oksijen azaldığından dolayı boğulma tehlikesi vardır. Bu
yüzden şehre dağıtmadan önce gaza İGDAŞ tarafından koku verilmektedir.
Böylece ortamda gazın varlığını hissetmek mümkün olmaktadır. Doğal
gazın patlama özelliği: Doğal gazın en önemli tehlikesi diğer gaz
yakıtlarda da olduğu gibi belirli oranlarda hava ile karışması halinde
patlayıcı olmasıdır. Bu nedenle gaz sızıntılarının olmaması, olacak
kaçakların hemen belirlenmesi ve gaz sızabilecek yerlerin iyi havalandırılmış
olması emniyet açısından çok önemlidir.
Doğal gaz havadan hafiftir: Doğal gazın diğer önemli bir
özelliği havadan hafif olmasıdır. Dolayısı ile hava içinde yükselme
eğilimindedir. Gaz kaçakları hava ile karışmadan önce yükseklerde
toplanır. Bu yüzden havalandırma bacalarından kolaylıkla dışarı
atılabilirler.
Doğal
gaz kuru bir gazdır: Bu özelliği dolayısıyla dişli bağlantılarda
kurumayan sızdırmazlık malzemeleri kullanılmalıdır. Doğal gazın
ısıl değeri: Doğal gazın ısıl değeri hava gazına göre daha fazla,
tüp gaza göre daha düşüktür. Bu sebeple hava gazından doğal gaza
dönüşen ocaklarda yemekler daha çabuk pişebilecektir.
Doğal
gaz çevreyi kirletmeyen yakıttır: Çevreyi kirleten üç ana faktör
doğal gaz dumanı içerisinde bulunmamaktadır. Bunlardan birincisi
kükürt oksitlerdir. Bu madde duman gazındaki ve havadaki nemle,
sülfrik aside dönüşür. Böylece hem kazan borularını, hem de asit
yağmurları ile çevreyi aşındırır ve tahrip eder. Ayrıca solunması
halinde insanlar için zehirleyici etkisi vardır. İkincisi is ve
uçan kül parçacıklarıdır. Özellikle kömür yakılması halinde çevreye
yayılan bu katı parçacıklar temizlik ve insan sağlığı açısından
son derece zararlıdır. Ayrıca kazan yüzeylerini kaplayarak verimi
ve ısıl kapasiteyi düşürürler. Üçüncü faktör ise yanmamış gazlardır.
Bunlar içinde özellikle karbonmonoksit belirli dozlara ulaştığında
öldürücü etkisi olan son derece zararlı bir maddedir. Her üç zararlı
da doğal gaz yanma ürünlerinde bulunmamaktadır. Yanma ürünleri içinde
bulunan ve çevreye zarar veren bir başka bileşen de Azotoksitlerdir
Nox. Azotoksitler fiziksel rahatsızlıklara, gözlerde yanmaya ve
yüksek dozda bulunduğunda boğulma hissine neden olur. Yanma ürünleri
içinde NOx oluşumunun ana nedenlerinden biri yanma sıcaklığının
yüksek olmasıdır. Doğal gaz ocak sıcaklıkları yüksek olup, NOx emisyonu
da, eğer önlem alınmazsa, diğer yakıtlara göre daha az olmakla birlikte
yine de önemli mertebededir. Bu yüzden örneğin Buderus atmosferik
yakıcılı doğal gaz kazanlarında NOx emisyonunu düşürmek için yanma
odasına alev soğutma çubukları yerleştirilmiştir.
Doğal
gaz temiz bir yakıttır: Doğal gazın temiz bir yakıt olması kazan
bakım ve işletmesi açısından önemli bir avantaj sağlar Fuel oil
veya kömür yakılması halinde kalorifer kazanı ısıtma yüzeyleri üzerinde
biriken kül ve kurum tabakası hem yüzeyleri aşındırır hem de ısı
geçişini engelleyerek kazan verimini düşürür. Bu yüzden kazan boruları
haftada en az bir kere temizlenmek zorundadır. Halbuki doğal gaz
kullanımında böyle bir sorun yoktur.
Doğal
gazın yakılması için ön hazırlama ve depolama gerekmez: Doğal
gaz kullanılması halinde yakıt hazırlama ve kül atma işlemlerine
gerek kalmaz. Hem fuel oil, hem de kömür depolanmak zorundadır.
Bu nedenle kazan dairelerinde yakıt tankı veya kömürlük hacimleri
oluşturulmaktadır. Halbuki doğal gazda buna gerek yoktur. Yakıt
doğrudan şebekeden kazana boru ile bağlanmaktadır. Özellikle yakıt
depolama zorunluluğu dolayısı ile katı ve sıvı yakıtlarda kazan
dairesi bodruma yapıldığı halde, doğal gaz için kazan daireleri
çatı katında oluşturulabilir. Böylece değerli inşaat alanlarından
önemli ölçüde tasarruf yapılabilir. Yakılmadan önce fuel oil ısıtılmak,
filtrelenmek ve basınçlandırılmak zorundadır. Kömür ise kırılmak,
taşınmak ve kurutulmak gibi işlemlere gerek gösterir. Ayrıca mekanik
olarak ocağa beslenmesi istendiğinde pahalı sistemler gerekir. Halbuki
doğal gazda böyle bir ön hazırlamaya gerek yoktur.
Otomatik
kontrola uygundur: Doğal gaz yakıcıları tamamen otomatik kontrolla,
insana gerek duymadan ve emniyetli bir şekilde çalışırlar. Devreye
çabuk girip, devreden çabuk çıkabilirler.
Doğal gaz kazanları yüksek verimlidir: Doğal gazlı kazanlarda
ısıl verim de yüksektir. Bir kazanın ısıl veriminin yüksek olması,
kazanı terk eden duman gazlarının sıcaklığının düşük olmasına bağlıdır.
Fuel oil veya kömür yakılması halinde, daha önce sözü edilen, kükürt
oksitlere bağlı asit korozyonu nedeniyle duman sıcaklıkları fazla
düşürülmez. Halbuki doğal gazda böyle bir sorun olmadığından daha
verimli kazanlar yapmak mümkündür. Nitekim doğal gazlı Buderus döküm
kazanlarda ısıl verim %93-96 gibi çok yüksek değerlere çıkabilmektedir.
Doğal gaz ekonomiktir: Bütün bu temizlik, depolama, yakıt
hazırlama ve kül atma maliyetleri gözönüne alınırsa, doğal gaz yakılmasının
gerek yatırım, gerekse işletme maliyetlerinde önemli kazançlar sağladığı
söylenebilir. Yapılan bir çalışmaya göre doğal gaz yakılması halinde
sadece işletme giderlerinde fuel oile oranla yıllık tüketiminin
%1'i mertebesinde bir tasarruf sağlanmaktadır. Kömür olması halinde
bu kazanç çok daha yüksek olacaktır. Kazan verimlerindeki artışlar
da dikkate alındığında doğal gazın diğer yakıtlara göre en az %10
mertebesinde ilave işletme ekonomisi sağladığı söylenebilir.
|